1994 yılında bir gün bir çalışan müdürüne gidip: “Ben delice bir şey yapıp işi bırakıyorum. Gidip Internet’ten kitap satacağım” der. Daha önce bu konuyu konuştukları için müdüre sürpriz olmaz. “Gel, biraz yürüyelim” diye önerir müdürü. 2 saat boyunca parkta yürürler ve çalışanın bu kararı üzerinde konuşurlar. O yıllarda Internet çok bilinen bir konu değildir. Müdürü “bence bu gerçekten iyi bir fikir ama aslında halihazırda iyi bir işi olmayan bir kimse için daha iyi bir fikir gibi görünüyor” diyerek düşüncesini belirtir. Son kararı vermeden önce 48 saat daha düşünmesini tavsiye eder.

Adam bu tavsiyeyi kabul edip evine döner. Aslında bu konuyu çok düşünmüş, eşiyle de konuşmuştur. Eşi her ne yaparsa yapsın adamı destekleyeceğini söylemiştir fakat kendisi bir türlü emin olamaz. Karar vermek için 48 saati vardır. İşinden ayrılıp bu kadar büyük bir maceraya atılmadan önce her şeyi etraflıca gözden geçirmek istediği için bu düşünceyi belirli bir çerçeveye oturtmak ister.

Bunun için kendisini 80 yaşındaymış gibi hayal eder ve oradan geriye doğru hayatına bakar. Amacı yaşamış olduğu hayattaki pişmanlıkları en aza indirgemektir. 80 yaşından geriye dönüp baktığında böylesi bir işe kalkışmaktan pişman olmadığını görür. Internet denilen şeyin çok büyük bir potansiyeli olduğunu düşündüğü için ona katkı yapmaya çalışmaktan da pişman olmayacağını anlar. Üstelik, bu konuda başarısız olmuşsa bile bundan da pişman olmayacağını fark etmiştir.

80 yaşından geriye dönüp baktığında pişman olduğu tek şeyin hiçbir zaman denememiş olmak olduğunu fark eder.

Jeff Bezos 1994 yılında bütün tazminatını yakıp işinden ayrıldı. Ağustos 1995’te kitap satarak işe başlayan Amazon.com, bugün her türlü şeyin satıldığı dünyanın en büyük pazar yerlerinden biri haline geldi. Bugün dünyanın en zengin insanları listesinde yer alan Bezos, gazeteden uzay turizmine kadar çeşitli alanlarda faaliyet gösteren şirketlere sahip.

Jeff Bezos bulduğu düşünce sisteminin adına “pişmanlık minimizasyonu sistemi” adını veriyor. Söylediğine göre bu şekilde düşünmek günlük hayatın çelişkilerini bir kenara bırakmasını sağladığı için karar vermeyi çok kolay hale getirmiş.

Pişmanlık minimizasyonu, isabetli karar verme süreçlerinde çokça kullanılan tersine mühendislik tekniklerinin çok başarılı bir örneği. Yapmanız gereken tek şey, Jeff Bezos gibi 80 yaşında olduğunuzu hayal edip geriye bakmak. Eğer bu konuda zorlanıyorsanız aşağıdaki sorulardan faydalanabilirsiniz.

80 yaşındasınız.

  • Nerede yaşıyorsunuz? Etrafta ne renkler var? Ortalık nasıl kokuyor?
  • Sağlığınız nasıl? Sigara, kola içiyor musunuz? Alkol kullanımı ne alemde? Kilo fazlanız var mı?
  • Kendi işinizden mi emekli oldunuz yoksa başka bir yerden mi?
  • Emekli olunca neler yaptınız?
  • Bugün sinirli ve huysuz musunuz yoksa anlayışlı ve sevecen mi?
  • Geriye dönüp baktığınızda neleri yapmış ve yapmamış olmaktan pişmansınız?
  • Geriye dönüp baktığınızda nelerden mutlusunuz? Neyi yapmış olmak sizi gururlandırıyor?
  • En önemlisi: Hayalinizdeki gibi bir hayatı yaşayabildiniz mi?

Bu gibi soruların cevaplarını muhakkak bir yere not edin. Daha sonra üzerlerinde çalışmaya başlayabilirsiniz. Sıkça karşılaştığım 1-2 örneğin üzerinden gidelim. Diyelim ki cevaplarınız arasında şunlar var:

  • 80 yaşına geldiğimde dünyayı gezmiş olmak istiyorum.
  • 80 yaşıma geldiğimde kurmuş olduğum şirketin benden sonra da başarılı bir şekilde faaliyetlerine devam ettiğini ve insanlara değer üretmeye devam ettiğini görmek istiyorum.
  • 80 yaşına geldiğimde sağlıklı ve sevecen bir kimseyim.

O halde size soruyorum:

80 yaşında dünyayı gezmiş olmak istiyorsanız; gezmeye ne zaman başlamayı düşünüyorsunuz? Bu konuda bir bütçe ve zamanlama planı yaptınız mı? Çok gezen insanlar daha senenin başındayken senenin ortasında ya da sonundaki bayram tatilinde nereye gitmek istediklerini belirler ve buna göre plan yaparlar. Siz bu konuda neredesiniz?

80 yaşına geldiğinizde kurduğunuz şirketin sizden sonra da başarılı bir şekilde faaliyetlerine devam ettiğini ve insanlara değer üretmeye devam ettiğini görmek istiyorsunuz. Şirketinizi kurdunuz mu? Hangi alanda faaliyet gösteriyorsunuz? Şirketiniz kar odaklı mı yoksa değer odaklı mı? Sizden sonra devam etmesi için belirli bir sistem geliştirdiniz mi yoksa devam edeceğini umuyor musunuz?

80 yaşına geldiğimde sağlıklı ve sevecen bir kimseyim. Ne güzel, daim olsun. Bugün ne alemdesiniz? Sigara, alkol, kola, 3 beyaz, uyku düzeni, doğru beslenme açısından neredesiniz? Eğer bugün spor yapmıyorsanız, 80’inde nasıl sağlıklı olmayı planlıyorsunuz? Eğer o yıllarda sağlıklı yaşamak istiyorsanız bu şekilde yaşamaya tam olarak ne zaman başlamayı düşünüyorsunuz?

Anne babam / dedem ninem o yaşta nasıl sağlıklı olduysa bende öyle olurum” demeyin. Olamazsınız. Onların tükettiği besinlerin ve soludukları havanın kalitesiyle bizimki bir değil. Onların hayatında beyni bu kadar çok öldüren sosyal medya diye bir şey yoktu. Onlar daha az radyo dalgası ve strese maruz kaldılar. Üstelik, onlar bizim yaşımızdayken bizden daha hareketliydiler. Bu yüzden olmaz o iş. Yaşınız kaç olursa olsun, eğer 80’inde sağlıklı olmak istiyorsanız şimdiden harekete geçmekte yarar var.

Ne belli 80’ine kadar yaşayacağım?

Bugün yukarıda söylediğimiz zararlı alışkanlıklarınız olduğu halde, dünyada olan her şeyi kendinize dert ettiğiniz halde ve sinir stres sahibi bir kimse olduğunuz halde 80 yaşına kadar yaşayabilmişseniz öncelikle sizi tebrik ediyorum. Çünkü bugün 20’lerinde, 30’larında veya 40’larında böylesi bir yaşama şekli olan insanların pek çoğu o yıllarda hayatta olmayacak.

Bir de şöyle düşünelim: Ya yaşarsanız?

Bence emekli maaşının alınan ilaçlara ne derece yettiğini bir kontrol etmek isteyebilirsiniz. Ya da onun yerine sağlıklı yaşamaya şimdiden başlayabilirsiniz.

Falanca kimse 96 yaşına kadar püfür püfür sigara içtiği halde sağlıklı yaşadı. 

Kendisi münferit bir örnek. Bilimsel araştırmaları kontrol ettiğinizde bu örneğe bakıp plan yapılamayacağından emin olabilirsiniz.

Falanca bu dediğin gibi yaşadığı halde erken yaşta vefat etti.

Allah rahmet eylesin. Doğru, neyin nasıl olacağını bilemeyiz fakat bu ruhen, zihnen ve bedenen sağlıklı bir hayat yaşamak için çabalamamanın bahanesi olabilir mi?

Sağlık konusunun üzerinde çok durduysam da söylemeye çalıştığım şey şu:

Herhangi konuda varılmak istenen yer tuğla tuğla bina edilir. Dilerseniz dünyanın en iyi emlak danışmanı olmayı, isterseniz dünyanın en iyi blog yazarı olmayı hayal edin. Bunların hepsi yaptıkça olan şeylerdir. Pek çok kişinin blog yazarak ya da konuşmacılık yaparak para kazanmaya heves ettiğini görüyorum fakat kimse nedense blog yazmaya ya da bir yerlere gidip konuşmaya başlamıyor? Pek çok kişinin bir Internet sitesi yapıp bir sonraki Facebook ya da Pokemon GO olmayı hayal ettiğini görüyorum fakat kimse bu konuda çalışmıyor?

Bütün hedefler bir süreçtir. Adım adım, tane tane, yavaş yavaş ulaşılır. Tek gecelik başarı yoktur, görmediğiniz bilmediğiniz emekler vardır. Bu yüzden bir an evvel bir hedef koyun ve bu hedefe neden ulaşmak istediğinizi belirleyin. Sonra da var gücünüzle çalışmaya başlayın.

80 dahil olmak üzere, hiçbir yaş bir şeye başlamak için geç değil.

Hayat; istemediğiniz bir şekilde yaşamak için çok uzun ve isteklerin hepsini gerçekleştirebilmek için çok kısa. Fakat günün sonunda ya istediği herhangi bir şeyi gerçekleştirmeye çalışan ya da başkasının isteklerine ulaşmaları için çalışan insanlar olacağız.

Bu yüzden asıl soru şu:

Siz hangisini seçeceksiniz?

Kaynakça ve Notlar:

1. Fotoğraflar: 1

2. Jeff Bezos – Regret Minimization Framework, Youtube.com